Chồng lấp âm hệ

Trích slide bài giảng về âm đọc chữ Hán ở Việt Nam. Nhận thức của tôi về sự hình thành các âm đọc chữ Hán ở Việt Nam (có lẽ) đã rõ ràng thêm một chút nữa. Xem hình dưới đây.

Tôi vẫn chưa thuyết phục được bản thân về việc nối giai đoạn từ Nam Bắc triều đến Hán. Chủ yếu là tôi vẫn chưa tìm ra được bằng chứng về sự vay mượn có hệ thống ở giai đoạn này, cho dù sự tiếp xúc sâu rộng là có bằng chứng lịch sử. Băng hẵng còn mỏng quá.

Theo mô hình này thì có 2 quá trình dung hợp chứ không phải 1 (như lí thuyết trước của tôi). Quá trình dung hợp thứ nhất xảy ra trong nội bộ phương ngữ Hán ở Giao Châu, âm hệ đời Đường và âm hệ đời Nam Bắc Triều sẽ dung hợp với nhau. Đây là một quá trình hai chiều. Một hệ quả của nó là lối đọc cũ sẽ trở thành “bạch độc” trong khi lối đọc mới thành “văn độc”. Bạch độc bị ép ra ngoài và tan vào trong tiếng Việt, hình thành cái mà trước đây quen gọi là “cổ Hán Việt”.

Khi sự dung hoà giữa hai hệ thống này về cơ bản định cục, thì chữ Nôm xuất hiện, đó là lí do tại sao có chữ Nôm dùng “âm phi Hán Việt” làm âm phù. Ở giai đoạn tạo chữ, vẫn là âm đọc chữ Hán thôi, âm cũ với âm mới.

Sự dung hoà thứ hai là giữa Hán Việt và tiếng Việt. Trong hình không vẽ quá trình này.

Sự dung hoà thứ nhất và thứ hai không phải là xảy ra tuần tự mà xảy ra cùng lúc, khiến một yếu tố vay mượn Hán sẽ đi cùng lúc 2 quá trình, một là hoà nhập với tiếng Việt và một là hoà nhập/ cạnh tranh với hệ thống cũ.

Đã đăng trên fb ngày 10/1/2020