訪 仿 phỏng ~ phóng

Nhân xem ảnh cũ có hai chữ "phỏng sự" và "phỏng thuật" viết lại một vài ghi chú về hai chữ #訪 #仿
1. Chữ 訪, (nghĩa là hỏi thăm) các sách Đường Vận, Tập Vận chỉ ghi thanh khứ, âm "phóng". Sách Chính tự thông (đầu Thanh) ghi nhận thêm thanh thượng, âm "phỏng", bây giờ thường đọc với thanh thượng. Tiếng Hán hiện đại cũng đọc với thanh thượng.

Ở ta, âm "phóng" âm "phỏng" đều dùng, nhưng đọc chữ thì thiên đọc là "phỏng". Về từ thì:

訪事, hồi đầu thế kỉ 20 (năm 1935) còn có người viết là "phỏng sự" (xem ảnh), bây giờ đều nói là "phóng sự".
訪員, "phóng viên", chưa thấy ghi "phỏng".
訪問, "phỏng vấn", chưa thấy ghi "phóng".

Vậy là sự tranh chấp âm đọc "phóng/ phỏng" đại thể là đã định hình theo từ, không thấy chỗ nào nói phóng cũng được, nói phỏng cũng được. Về nghĩa thì phóng hay phỏng đều như nhau, là "hỏi".

2. Chữ 仿 (nghĩa là bắt chước), âm "phỏng", thượng thanh, không có thanh khứ. 仿述 phỏng thuật, 仿譯 phỏng dịch, 模仿 mô phỏng vân vân đều là "phỏng". Nhưng 仿作 "phỏng tác" lại cũng nói "phóng tác"[*]. Vậy là âm "phóng" sản sinh do loại suy theo cặp phỏng // phóng trên.
[*] Phóng tác: Theo một nguyên tác mà viết ra tác phẩm khác.

仿 (nhiếp Đãng, tam đẳng, hợp khẩu) chữ này còn một âm nữa là "phảng", trong "phảng phất" 仿佛, sau do ang > ương mà cũng đọc là "phưởng phất", rồi cũng nói đảo lại là "phất phưởng". Phảng phất nghĩa là "(nghe, nhìn, ngửi) thoang thoảng, không rõ ràng".


(Đã đăng trên facebook ngày 16 / 01 / 2021)

Nhận xét

Đăng nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Quy tắc chính tả: Bỏ dấu ở đâu?

Hình ảnh
1. Tiếng Việt có 5 kí hiệu chỉ thanh điệu, gọi là dấu thanh, gọi tắt là dấu. 5 kí hiệu này là đủ để ghi cho 6 thanh điệu trong tiếng Việt. Dấu thanh được viết ở phía trên của phần vần (huyền, sắc, hỏi, ngã) hoặc phía dưới của phần vần (nặng). 2. Nguồn gốc các dấu thanh này đều đến từ các dấu phụ trong tiếng Hi lạp cổ và tiếng Bồ (giáo sĩ Bồ Đào Nha xây dựng nền móng chữ Quốc ngữ), vốn dĩ dùng để đánh dấu trọng âm và ngữ điệu. Vì vậy, ở thuở ban đầu của chữ Quốc ngữ, nguyên tắc bỏ dấu là: dấu thanh đặt trên hoặc dưới nguyên âm. Quan niệm ban đầu rất đơn giản, âm tiết được cấu tạo bởi nguyên âm và phụ âm, ví dụ âm tiết “hoan”, gồm phụ âm đầu “h”, phụ âm cuối “n”, và 2 nguyên âm là “o” và “a”, dấu thanh đánh trên o hay a đều được. Hình dưới đây trích trong Từ điển Annam - Latin của Pigneau de Behaine (1773). Những chữ như “ải, ái, áy” đều bỏ dấu lên nguyên âm thứ hai, viết là “Aỉ, Aí, Aý”. [Quy tắc phiên bản 1] Dấu thanh điệu chỉ đánh trên hoặc dưới chữ cái nguyên âm “a, e, i, y, o, u”....
Đọc thêm

Phiên âm tên riêng nước ngoài ra tiếng Việt

 1. Quan sát cách tiếng Việt (cụ thể là trên báo chí) lúng túng với việc phiên âm tiếng nước ngoài, mới thấy xã hội ta luôn thích đi tìm một minh chủ thiên hạ để noi theo. Minh chủ bây giờ mặc định là Mĩ. 2. Biến thiên của lịch sử Thời kì thứ nhất, phiên âm tên nước ngoài qua ngả chữ Hán. Ví dụ tên các quốc gia như Anh, Pháp, Mĩ, Đức, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hi Lạp, La mã vân vân. Tên riêng cũng phiên qua chữ Hán: Nã Phá Luân, Mạnh Đức Tư Cưu, Kim Nhật Thành, Lí Thừa Vãn... Ở thời kì này, các thuật ngữ khoa học cũng đối chiếu với chữ Hán. Ảnh hưởng của thời kì này vẫn là dai dẳng nhất. Thời kì thứ hai là phiên âm tên nước ngoài sang tiếng Việt qua âm đọc trong tiếng Pháp. Ví dụ, Na-pô-li, La Hay, (người) Anh-điêng, thần Dớt, Hec-quyn, nhà băng ( = ngân hàng), các thuật ngữ ngành hoá như i-ốt, ô-xi, hi-đrô, các-bon vân vân. Riêng phần này có một thứ tôi vẫn thắc mắc...
Đọc thêm

Nhật kí chạy bộ (phần 2)

Hình ảnh
  2. Một người mới cần lưu ý những điều gì? Những điều chia sẻ dưới đây không phải là lí thuyết nhặt ra từ cuốn sách nào đó, mà chúng đến từ trải nghiệm thất bại của tôi. Tôi tuy mới toanh trên đường chạy, nhưng tôi đã có trải nghiệm thất bại ở ngay chính việc chạy và các môn thể thao khác. Phải đến khi tôi được học về vận động một cách bài bản hơn, thì mới dần hiểu nguồn cơn của những sự thất bại ấy. Điều thứ nhất : Hưu hướng Như Lai* *Trích câu kệ của Mãn Giác thiền sư: “Hưu hướng Như Lai hành ngã hành” (nghĩa là: chớ bắt chước Như Lai, cứ làm theo cách phù hợp với mình). Như Lai là người thành công. Để vươn lên đỉnh cao thành công, ông ta cũng phải leo từng bậc thang. Chớ thấy những người thành công làm điều gì một cách dễ dàng mà nghĩ mình cũng có thể copy ngay tắp lự. Đây là bài học tôi nhận được từ năm sáu năm về trước. Năm sáu năm trước, tôi đã từng đi chạy với những người giỏi hơn mình rất nhiều. Khi bắt đầu, tôi cố gắng theo kịp họ nhưng nhanh chóng xuống sức, th...
Đọc thêm