Review bài viết giản hoá chữ Hán sau Ngũ tứ

Tác giả: TS Nguyễn Hải Hoành

Nguyên văn tại đây:  http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/nghien-cuu/ngon-ngu-hoc/7575-c%E1%BA%A3i-c%C3%A1ch-ch%E1%BB%AF-vi%E1%BA%BFt-%E1%BB%9F-trung-qu%E1%BB%91c.html

Review:

1. Bài viết tổng hợp nhiều nguồn tư liệu, dựng lại quá trình giản hoá chữ Hán của Trung Quốc giai đoạn sau Ngũ tứ, mà kết quả là cho ra đời chữ Hán giản thể. Các giáo trình dạy về chữ Hán thường không đề cập kĩ đến lịch sử ra đời của chữ Hán giản thể, nên người học thường chỉ nhận thức mơ hồ là việc giản thể chữ Hán được Mao Trạch Đông thực hiện ở Trung Quốc đại lục. Bài viết sẽ cho thấy việc giản hoá chữ Hán được đề xuất bởi những trí thức tư sản, mà Tiền Huyền Đồng là nhân vật tiêu biểu. Sau này những người không ưa chính thể cộng sản mới lôi chữ giản thể ra mắng, hàm ý là cộng sản làm hỏng mất sự đẹp đẽ của chữ Hán. Thực là nhầm to, phất ngọn cờ giản thể chữ Hán không phải người Cộng sản, nhưng họ là người hoàn thành công cuộc đó.

2. Sau Phong trào Ngũ tứ (1919), bên cạnh việc đòi bỏ văn ngôn, chuyển sang dùng bạch thoại để thống nhất giữa nói và viết (về sau thành công), giới tinh hoa của Trung Hoa còn kêu gọi phế bỏ chữ Hán, thay bằng chữ Latinh, nhưng cuộc vận động này thất bại. Thay vào đó giới trí thức chuyển sang chủ trương giản hoá nét bút chữ Hán. Năm 1922 Tiền Huyền Đồng và Lê Cẩm Hy nộp lên cho Tưởng Giới Thạch 1000 chữ giản hoá, đến năm 1934 Tiền Huyền Đồng đề xuất phương án 2400 chữ giản hoá. Năm 1935, Bộ Giáo dục của Trung Hoa Dân Quốc thời ấy thận trọng chọn ra 324 chữ giản thể để phổ cập. Nhưng phương án giản hoá chữ Hán bị các nguyên lão của Quốc Dân Đảng phản đối kịch liệt, dẫn đến phải thu lại. Sau khi Tưởng Giới Thạch chạy sang Đài Loan, ông lần nữa đưa vấn đề giản hoá chữ Hán ra để thảo luận, nhưng tiếp tục bị phản đối.

Trong khi đó ở Đại lục, Mao Trạch Đông cũng hối thúc việc thực hiện giản hoá chữ Hán, giao cho Bộ Giáo dục đứng đầu việc này. Bộ ban đầu cũng đưa ra những danh sách chữ giản hoá hạn chế, nhưng Mao cho rằng quá ít. Đến năm 1956, chính phủ Trung Quốc công bố Phương án giản hoá chữ Hán gồm 515 chữ giản thể và 54 thiên bàng giản hoá. Đến năm 1975 lại đưa ra Phương án giản hoá lần thứ 2 (nhị giản), nhưng “nhị giản” do giản hoá quá mức đã phá hỏng kết cấu chữ Hán nên đến năm 1986 chính phủ bãi bỏ “nhị giản”. Cùng năm, đưa ra Giản hoá tự tổng biểu sửa đổi, gồm 2.274 chữ giản thể và 14 thiên bàng giản hóa. Trong đó 68 chữ giản thể có từ thời Tiên Tần, 96 chữ thời Tần Hán, 32 chữ thời Tam Quốc, Lưỡng Tấn, Nam Bắc triều, 29 chữ thời Tùy, Đường, Ngũ đại, 82 chữ thời Tống, Liêu, Kim, Nguyên, 53 chữ thời Minh, Thanh, Thái bình Thiên quốc, 60 chữ thời Dân quốc.

Bên cạnh việc giản hoá nét chữ thì tìm một phương án ghi âm chữ Hán cũng được thúc đẩy. Các phương án ghi âm có sự cạnh tranh của phương án ghi âm bằng nét bút chữ Hán (đề cao dân tộc tính), ghi âm bằng chữ cái Slav và ghi âm bằng chữ Latin, sau cùng phương án ghi âm bằng chữ Latin do Chu Hữu Quang đề xuất được thông qua.

3. Bài viết tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau, tái dựng lại bức tranh khá hoàn chỉnh về công cuộc giản hoá chữ Hán, chỉ tiếc là nguồn tham khảo của bài viết đến từ các bài viết trên mạng của TQ chứ không phải từ tài liệu học thuật được xuất bản. Có những chi tiết tác giả không đưa vào nhưng đáng chú ý, ví dụ, các nguyên tắc giản hoá chữ Hán hiện đang áp dụng là cơ bản dựa theo nguyên tắc và phương pháp của Tiền Huyền Đồng (1922).

Tiền Huyền Đồng đưa ra những phương pháp sau: (1) Dùng các chữ cổ có nét viết đơn giản, ví dụ 众、礼、无、云. (2) Khải hoá thảo thư, ví dụ: 专、东、汤、乐. (3) Dùng kí hiệu thay thế cho thiên bàng phức tạp (nguyên tắc này lấy từ thảo thư ra), ví dụ: 鸡、观、戏、邓. (4) Bảo lưu bộ phận đặc trưng của chữ, ví dụ: 声、习、县、医. (5) Thay phần thanh bàng của chữ hình thanh bằng chữ ít nét: 辽、迁、邮、阶. (6) Bảo lưu đường nét vóc dáng, tỉnh lược chi tiết bên trong: 龟、虑、爱. (7) Hợp nhất chữ đồng âm, với điều kiện không gây lẫn lộn, ví dụ 面=麵，后=後，郁=鬱.

Chữ giản thể ở Đại Lục hiện nay theo sát các phương pháp này, chỉ có một vài bổ sung nhỏ, ví như chữ hình thanh thì không chỉ giản hoá thanh bàng mà giản hoá cả hình bàng, hay tỉnh lược bộ phận của chữ.

Đã đăng trên fb ngày 17/1/2020