Thảo trong “hiếu thảo” nghĩa là gì?

"Thảo tâm" (chữ Hán: 草心) là để chỉ lòng hiếu. Từ này xuất điển trong thơ Đường, bài Du tử ngâm của Mạnh Giao:

遊子吟  

慈母手中線，遊子身上衣。

臨行密密縫，意恐遲遲歸。

誰言寸草心，報得三春暉。

Du tử ngâm

Từ mẫu thủ trung tuyến,

Du tử thân thượng y.

Lâm hành mật mật phùng,

Ý khủng trì trì quy.

Thuỳ ngôn thốn thảo tâm,

Báo đắc tam xuân huy.

 

Bản dịch của Khương Hữu Dụng: 

Sợi chỉ trong tay mẹ

Tấm áo trên mình con

Kịp đi khâu nhặt mũi

Sợ về còn chậm chân

Ai bảo lòng tấc cỏ

Báo được ánh ba xuân?

Truyện Kiều cũng dùng lại điển này, để nói về quyết tâm bán mình chuộc cha của Kiều:

Hạt mưa sá nghĩ phận hèn,

Liều đem tấc cỏ quyết đền ba xuân

Tấc cỏ, là dịch chữ "thốn thảo". 

Trong tiếng Việt, với nghĩa chỉ lòng hiếu, chữ “thảo” 草 không được dịch thành “cỏ”, mà dùng luôn Hán Việt “thảo”, “thảo tâm” thành “lòng thảo”, rồi “lòng thơm thảo” (phương thảo chi tâm 芳草之心). Lâu rồi chữ “lòng” cũng tỉnh lược đi, còn mỗi thảo, hoặc thơm thảo.

Đã đăng trên fb ngày 11/9/2020.