Biên tập bản nguồn

Ở thời đại AI này, kĩ năng quan trọng của người dịch là kĩ năng biên tập: 1-biên tập bản nguồn, 2-biên tập bản đích. Các công đoạn chuyển mã ngôn ngữ, có thể phần nào dựa vào các phần mềm dịch thuật, ví dụ ggl.translate. Bài này tôi tập trung nói đến kĩ năng biên tập bản nguồn. 

Ví dụ một bản nguồn tiếng Việt: 

[A] XXX cơ bản kiểm soát dịch bệnh 

Đến thời điểm này, bằng sự quyết liệt, chủ động, tích cực, XXX đã ngăn chặn được đà lây lan nhanh của dịch Covid-19, kiềm chế và cơ bản kiểm soát được đợt bùng phát thứ 3 của dịch bệnh trên địa bàn. Nhân dân XXX đã có thể yên tâm vui xuân, đón Tết. 

Trước tình hình diễn biến phức tạp của dịch, tỉnh XXX đã nhanh chóng thay đổi và xác định chiến lược mới trong ứng phó với dịch: truy vết thần tốc, khoanh vùng kịp thời, xét nghiệm nhanh chóng, điều trị hiệu quả, nâng cao năng lực xét nghiệm. 

Tỉnh XXX còn nhanh chóng thiết lập và vận hành Bệnh viện số 3, cùng với 2 bệnh viện số 1 – số 2 nhằm thu dung điều trị bệnh nhân Covid-19 ngay tại địa bàn tỉnh. 

Cùng với sự đúng đắn trong xác định chiến lược, triển khai tổ chức chống dịch, sự vào cuộc sâu sát, quyết liệt của Ban Chỉ đạo phòng dịch từ cấp tỉnh cấp địa phương, công cuộc chống dịch của XXX còn nhận được sự đồng lòng, nhất trí, ủng hộ cao của toàn xã hội. [/A]

Nhận xét: 

Bản tiếng Việt trên đây xem qua thì không có vấn đề gì, đọc dễ hiểu. Nhưng bám vào để dịch thì sẽ thấy lủng củng. Muốn dịch tốt vẫn phải biên tập lại, nhằm (a) câu cú rành mạch ra, (b) cắt bớt đi những ngữ đoạn thừa thãi, (c) làm rõ quan hệ giữa các câu và giữa các thành phần câu, đặc biệt lưu ý mối quan hệ NHÂN - QUẢ giữa các câu/ thành phần câu.

Đây là bản tiếng Việt sau khi biên tập lại:

[B] XXX cơ bản kiểm soát dịch bệnh 

Đến thời điểm này, bằng sự quyết liệt, chủ động, tích cực, XXX đã ngăn chặn được đà lây lan nhanh của dịch Covid-19 trên địa bàn, nhân dân XXX đã có thể yên tâm vui xuân, đón Tết. 

Trước tình hình bùng phát đợt dịch thứ ba trên địa bàn, XXX đã nhanh chóng xác định chiến lược mới trong ứng phó với dịch: truy vết thần tốc, khoanh vùng kịp thời, xét nghiệm nhanh chóng, điều trị hiệu quả. XXX còn nhanh chóng thiết lập và vận hành Bệnh viện [dã chiến] số 3, cùng với 2 bệnh viện số 1 số 2 [đã xây dựng từ trước] thu dung điều trị bệnh nhân Covid-19 tại địa bàn tỉnh. 

Nhờ sự đúng đắn trong xác định chiến lược, sự vào cuộc sâu sát, quyết liệt của Ban Chỉ đạo phòng dịch từ cấp tỉnh đến cấp địa phương, công cuộc chống dịch của XXX đã nhận được sự đồng lòng ủng hộ của toàn xã hội.[/B]

Quan hệ nhân quả trong bài này được dọn dẹp lại như sau: Nhờ vào cái gì, đạt được cái gì ; Vì cái gì, mà phải làm cái gì ; Làm cái gì, đạt được cái gì. → 通过什么做到了什么，面对什么情况，做了什么，做了什么所以得到了什么. Khi đã có khung bài rồi thì dịch và biên tập lại bản đích.

Bản dịch:

XXX基本成功遏制疫情扩散蔓延

到目前为止，XXX通过采取坚决果断措施成功把疫情扩散蔓延势头遏制住，让人民群众过上一个安定祥和的春节。

新冠肺炎疫情在我省第三次爆发，面对严峻的疫情防控形势，XXX省政府快速制定好新防疫战略、即采取快速追踪接触者、精准划出管控圈、批量检测、积极治疗等果断措施。与此同时，XXX立即再设立一所临时医院，共三家临时医院为我省新冠肺炎患者进行治疗。XXX各地政府同心协力采取坚决果断措施，切实有效遏制疫情蔓延势头，因此得到了全省人民群众的普遍认可和支持。

So sánh bản dịch cuối với bản tiếng Việt [B] sẽ thấy có độ thoát li nhất định, ví dụ cụm "nhờ sự đúng đắn trong xác định chiến lược" tuy có thể dịch thành 由于防疫战略的正确性，nhưng đã không xuất hiện trong kết quả dịch cuối cùng, là vì bản đích đã được biên tập, bỏ đi những rườm rà thừa thãi. Nếu là học sinh trả bài trên lớp thì nên cho vào kẻo thầy cô giáo lại trừ điểm "dịch sót". Việc biên tập lại bản đích phụ thuộc chủ quan người dịch.