Bố cục luật thi và các lỗi khi làm thơ

Trích Việt Hán văn khảo [M]=Phan Kế Bính=1938

Thế nào thì các câu thứ nhất, thứ nhì, thứ tư, thứ sáu, thứ tám phải theo vần với nhau, mà muốn dùng bốn câu thì phải 3 vần. Còn thơ ngũ ngôn muốn làm 16 câu thì phải thêm 8 câu nữa, cũng theo điệu ấy kéo đi mà thôi, có khi hai câu đầu đối nhau ngay thì câu đầu không phải vần nữa. Sai vần thì gọi là lạc vận hay xuất vận, không được. 

Câu tiếp theo đáng bằng bằng mà lại đặt trắc trắc, đáng trắc trắc mà đặt bằng bằng gọi là thất niêm, là là điệu không dính nhau cũng không được. Trong câu trừ ra chữ thứ nhất và chữ thứ ba không kể bằng trắc gọi là nhất tam bất luận, còn sai bằng trắc chữ nào gọi là thất luật, nghĩa là sai luật, cũng không được. 

Song chữ thứ nhất ở thơ ngũ ngôn và chữ thứ ba ở thơ thất ngôn đáng trắc trắc mà dùng bằng trắc thì được, chớ đáng bằng bằng mà dùng trắc bằng thì gọi là khổ độc, nghĩa là khó đọc, cũng không được. 

Thơ ngũ ngôn chữ thứ hai và chữ thứ năm, thơ thất ngôn chữ thứ tư và chữ thứ bảy không được điệp một vần, nếu điệp vần thì là phạm phải bịnh phong yêu hạc tất (lưng ong gối hạc), nghĩa là có bịnh ở trong giữa câu, cũng không được. 

Đó là luật thơ. 

Còn phép làm thơ thì câu đầu tiên gọi là câu phá đề, nghĩa là mới mở cái ý của đầu bài. Thí dụ đầu bài là "đám mây" thì câu phá đề nói ngay cái ý vì đâu mà sinh ra đám mây, hoặc là mình đương đứng nhìn trên không mà ngẫu nhiên trông thấy. Câu thứ hai là câu thừa đề nghĩa là nói vào đầu bài, ví như bài này thì thế nào cũng phải nói đến hai tiếng "đám mây" vào trong câu, hoặc nói cái ý của đám mây cũng được. Câu thứ ba thứ tư là hai câu thích thực hoặc gọi là cập trạng, nghĩa là phải tả cái thực cảnh của đầu bài ra, và phải đối nhau, như bài này thì phải kén lấy hai cảnh gì đẹp của đám mây mà đối nhau. Câu thứ năm thứ sáu gọi là hai câu luận nghĩa là luận cho rộng cái ý của đầu bài, cũng phải đối nhau, như bài này thì hoặc dẫn điển tích đám mây mà luận, hoặc là luận cái công hiệu của đám mây hoặc là dẫn cảnh ngoài vào làm câu bằng thấn, nghĩa là so sánh với cảnh khác để tỏ ra cảnh này. Hai câu thứ bảy thứ tám thì gọi là hai câu thúc kết, không cần phải đối nhau. Câu này thì tổng kết cái ý của đầu bài, hoặc tả rộng ý ra thế nào cũng được. 

Nhận xét

Đăng nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Quy tắc chính tả: Bỏ dấu ở đâu?

Hình ảnh
1. Tiếng Việt có 5 kí hiệu chỉ thanh điệu, gọi là dấu thanh, gọi tắt là dấu. 5 kí hiệu này là đủ để ghi cho 6 thanh điệu trong tiếng Việt. Dấu thanh được viết ở phía trên của phần vần (huyền, sắc, hỏi, ngã) hoặc phía dưới của phần vần (nặng). 2. Nguồn gốc các dấu thanh này đều đến từ các dấu phụ trong tiếng Hi lạp cổ và tiếng Bồ (giáo sĩ Bồ Đào Nha xây dựng nền móng chữ Quốc ngữ), vốn dĩ dùng để đánh dấu trọng âm và ngữ điệu. Vì vậy, ở thuở ban đầu của chữ Quốc ngữ, nguyên tắc bỏ dấu là: dấu thanh đặt trên hoặc dưới nguyên âm. Quan niệm ban đầu rất đơn giản, âm tiết được cấu tạo bởi nguyên âm và phụ âm, ví dụ âm tiết “hoan”, gồm phụ âm đầu “h”, phụ âm cuối “n”, và 2 nguyên âm là “o” và “a”, dấu thanh đánh trên o hay a đều được. Hình dưới đây trích trong Từ điển Annam - Latin của Pigneau de Behaine (1773). Những chữ như “ải, ái, áy” đều bỏ dấu lên nguyên âm thứ hai, viết là “Aỉ, Aí, Aý”. [Quy tắc phiên bản 1] Dấu thanh điệu chỉ đánh trên hoặc dưới chữ cái nguyên âm “a, e, i, y, o, u”....
Đọc thêm

Phiên âm tên riêng nước ngoài ra tiếng Việt

 1. Quan sát cách tiếng Việt (cụ thể là trên báo chí) lúng túng với việc phiên âm tiếng nước ngoài, mới thấy xã hội ta luôn thích đi tìm một minh chủ thiên hạ để noi theo. Minh chủ bây giờ mặc định là Mĩ. 2. Biến thiên của lịch sử Thời kì thứ nhất, phiên âm tên nước ngoài qua ngả chữ Hán. Ví dụ tên các quốc gia như Anh, Pháp, Mĩ, Đức, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hi Lạp, La mã vân vân. Tên riêng cũng phiên qua chữ Hán: Nã Phá Luân, Mạnh Đức Tư Cưu, Kim Nhật Thành, Lí Thừa Vãn... Ở thời kì này, các thuật ngữ khoa học cũng đối chiếu với chữ Hán. Ảnh hưởng của thời kì này vẫn là dai dẳng nhất. Thời kì thứ hai là phiên âm tên nước ngoài sang tiếng Việt qua âm đọc trong tiếng Pháp. Ví dụ, Na-pô-li, La Hay, (người) Anh-điêng, thần Dớt, Hec-quyn, nhà băng ( = ngân hàng), các thuật ngữ ngành hoá như i-ốt, ô-xi, hi-đrô, các-bon vân vân. Riêng phần này có một thứ tôi vẫn thắc mắc...
Đọc thêm

Nhật kí chạy bộ (phần 2)

Hình ảnh
  2. Một người mới cần lưu ý những điều gì? Những điều chia sẻ dưới đây không phải là lí thuyết nhặt ra từ cuốn sách nào đó, mà chúng đến từ trải nghiệm thất bại của tôi. Tôi tuy mới toanh trên đường chạy, nhưng tôi đã có trải nghiệm thất bại ở ngay chính việc chạy và các môn thể thao khác. Phải đến khi tôi được học về vận động một cách bài bản hơn, thì mới dần hiểu nguồn cơn của những sự thất bại ấy. Điều thứ nhất : Hưu hướng Như Lai* *Trích câu kệ của Mãn Giác thiền sư: “Hưu hướng Như Lai hành ngã hành” (nghĩa là: chớ bắt chước Như Lai, cứ làm theo cách phù hợp với mình). Như Lai là người thành công. Để vươn lên đỉnh cao thành công, ông ta cũng phải leo từng bậc thang. Chớ thấy những người thành công làm điều gì một cách dễ dàng mà nghĩ mình cũng có thể copy ngay tắp lự. Đây là bài học tôi nhận được từ năm sáu năm về trước. Năm sáu năm trước, tôi đã từng đi chạy với những người giỏi hơn mình rất nhiều. Khi bắt đầu, tôi cố gắng theo kịp họ nhưng nhanh chóng xuống sức, th...
Đọc thêm