牛 "ngưu" là con trâu hay con bò?

Có người hỏi, trong "Tam thiên tự", người ta lấy "trâu" để giải nghĩa cho "ngưu" (câu "ngưu trâu, mã ngựa, cự cựa, nha răng"), nhưng tra thử chữ 牛 ngưu lại ra hình ảnh con bò, vậy các cụ hiểu sai chăng?

Đây là một câu hỏi thú vị, vì nó liên quan đến diễn biến văn hoá của một chữ. 

Đầu tiên, người đặt câu hỏi quan sát không sai, rằng chữ 牛 gắn với hình ảnh "con bò". Kĩ hơn một chút, thì "牛" là phạm trù lớn, gồm cả "bò" (黄牛) và "trâu" (水牛), nhưng nói "牛" không thôi thì mặc định là "bò": 牛肉 là "thịt bò", 牛肉干 là "khô bò". Muốn diễn đạt "trâu" thì phải nói đủ là 水牛 thuỷ ngưu. 

Nhưng đó là nhận thức của người thời nay. Vậy ngày xưa, nói 牛 ngưu không thôi, thì người ta nghĩ là "trâu" hay là "bò"? Trong 12 con giáp, "sửu" là "trâu" hay là "bò"?

Để tìm hiểu câu hỏi này, tôi tìm kiếm cụm từ "古人画牛" (cổ nhân hoạ ngưu). Kết quả như sau: 

Tranh đời Đường: ngưu = trâu; đời Tống: ngưu = trâu; đời Minh: ngưu = trâu. Sang đến tranh đời Thanh: ngưu = bò. 

Kết luận: Ở TQ, từ đời Đường đến đời Minh, nói 牛 "ngưu" không thôi thì người ta sẽ liên tưởng đến trâu, từ đời Thanh "ngưu" chuyển thành bò và đến tận bây giờ. Ở Việt Nam, 牛 "ngưu" luôn luôn là "trâu", các cụ hiểu không sai. Nhưng nếu học tiếng TQ hiện đại, thì hãy hiểu 牛 "ngưu" là "bò". 

Hai điều liên quan nữa, năm Sửu dĩ nhiên là năm con Trâu, cách dịch sang tiếng Anh: Year of the Ox = năm Bò, là dịch theo nghĩa cận - hiện đại của 牛. 

Ngưu Ma Vương là Trâu thành tinh, không phải Bò thành tinh. 


Xem tranh ở link này: https://kknews.cc/zh-my/culture/bovkmkn.html

Tranh đời Đường


Tranh đời Tống: 田畯醉归图



Tống (Bách ngưu đồ - cắt cục bộ)


Tranh Tống: Mục đồng


Tranh Tống (cắt cục bộ): 画问喘图


Tranh Tống: Tuyết khê phóng mục đồ


Tranh Tống: Mục ngưu đồ



Tranh Tống: Mục nguu đồ

Tranh Minh: 老子骑牛


Tranh Thanh: 石谷骑牛图


Đến tranh đời nhà Thanh, vẽ người "骑牛" (kị ngưu) thì vẽ con bò chứ không vẽ trâu. 

Nhận xét

Đăng nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Quy tắc chính tả: Bỏ dấu ở đâu?

Hình ảnh
1. Tiếng Việt có 5 kí hiệu chỉ thanh điệu, gọi là dấu thanh, gọi tắt là dấu. 5 kí hiệu này là đủ để ghi cho 6 thanh điệu trong tiếng Việt. Dấu thanh được viết ở phía trên của phần vần (huyền, sắc, hỏi, ngã) hoặc phía dưới của phần vần (nặng). 2. Nguồn gốc các dấu thanh này đều đến từ các dấu phụ trong tiếng Hi lạp cổ và tiếng Bồ (giáo sĩ Bồ Đào Nha xây dựng nền móng chữ Quốc ngữ), vốn dĩ dùng để đánh dấu trọng âm và ngữ điệu. Vì vậy, ở thuở ban đầu của chữ Quốc ngữ, nguyên tắc bỏ dấu là: dấu thanh đặt trên hoặc dưới nguyên âm. Quan niệm ban đầu rất đơn giản, âm tiết được cấu tạo bởi nguyên âm và phụ âm, ví dụ âm tiết “hoan”, gồm phụ âm đầu “h”, phụ âm cuối “n”, và 2 nguyên âm là “o” và “a”, dấu thanh đánh trên o hay a đều được. Hình dưới đây trích trong Từ điển Annam - Latin của Pigneau de Behaine (1773). Những chữ như “ải, ái, áy” đều bỏ dấu lên nguyên âm thứ hai, viết là “Aỉ, Aí, Aý”. [Quy tắc phiên bản 1] Dấu thanh điệu chỉ đánh trên hoặc dưới chữ cái nguyên âm “a, e, i, y, o, u”....
Đọc thêm

Phiên âm tên riêng nước ngoài ra tiếng Việt

 1. Quan sát cách tiếng Việt (cụ thể là trên báo chí) lúng túng với việc phiên âm tiếng nước ngoài, mới thấy xã hội ta luôn thích đi tìm một minh chủ thiên hạ để noi theo. Minh chủ bây giờ mặc định là Mĩ. 2. Biến thiên của lịch sử Thời kì thứ nhất, phiên âm tên nước ngoài qua ngả chữ Hán. Ví dụ tên các quốc gia như Anh, Pháp, Mĩ, Đức, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hi Lạp, La mã vân vân. Tên riêng cũng phiên qua chữ Hán: Nã Phá Luân, Mạnh Đức Tư Cưu, Kim Nhật Thành, Lí Thừa Vãn... Ở thời kì này, các thuật ngữ khoa học cũng đối chiếu với chữ Hán. Ảnh hưởng của thời kì này vẫn là dai dẳng nhất. Thời kì thứ hai là phiên âm tên nước ngoài sang tiếng Việt qua âm đọc trong tiếng Pháp. Ví dụ, Na-pô-li, La Hay, (người) Anh-điêng, thần Dớt, Hec-quyn, nhà băng ( = ngân hàng), các thuật ngữ ngành hoá như i-ốt, ô-xi, hi-đrô, các-bon vân vân. Riêng phần này có một thứ tôi vẫn thắc mắc...
Đọc thêm

Nhật kí chạy bộ (phần 2)

Hình ảnh
  2. Một người mới cần lưu ý những điều gì? Những điều chia sẻ dưới đây không phải là lí thuyết nhặt ra từ cuốn sách nào đó, mà chúng đến từ trải nghiệm thất bại của tôi. Tôi tuy mới toanh trên đường chạy, nhưng tôi đã có trải nghiệm thất bại ở ngay chính việc chạy và các môn thể thao khác. Phải đến khi tôi được học về vận động một cách bài bản hơn, thì mới dần hiểu nguồn cơn của những sự thất bại ấy. Điều thứ nhất : Hưu hướng Như Lai* *Trích câu kệ của Mãn Giác thiền sư: “Hưu hướng Như Lai hành ngã hành” (nghĩa là: chớ bắt chước Như Lai, cứ làm theo cách phù hợp với mình). Như Lai là người thành công. Để vươn lên đỉnh cao thành công, ông ta cũng phải leo từng bậc thang. Chớ thấy những người thành công làm điều gì một cách dễ dàng mà nghĩ mình cũng có thể copy ngay tắp lự. Đây là bài học tôi nhận được từ năm sáu năm về trước. Năm sáu năm trước, tôi đã từng đi chạy với những người giỏi hơn mình rất nhiều. Khi bắt đầu, tôi cố gắng theo kịp họ nhưng nhanh chóng xuống sức, th...
Đọc thêm