Còn xơi - xa xôi

Còn xơi.

Ví dụ: còn xơi mới đến Tết.

Còn xơi nghĩa là "còn lâu". "Lâu" nghĩa là khoảng cách giữa hai mốc thời gian là xa.

Chữ "xơi" này và chữ "xôi" trong "xa xôi" nên là cùng gốc. Vậy thì:

1. Cả hai yếu tố này ít nhiều đều đã mất nghĩa. Xơi chỉ bộc lộ nghĩa "lâu/ xa" khi đi trong cụm "còn xơi". Đứng một mình "xơi" được hiểu là ăn. Xôi, cũng chỉ còn trong từ GHÉP "xa xôi". Xơi ~ xôi nên coi là từ cổ.

2. Quan hệ ngữ âm giữa xơi ~ xôi là như thế nào? Nối một đường từ ơ sang ô miễn cưỡng có thể vẽ ra được, lấy a làm trạm trung chuyển, vì a một đầu gắn với ô (本 bổn / bản, 譜 phổ / phả, 簿 bộ / bạ, 佈 bố / bá), một đầu gắn với ơ (山 san / sơn, 彈 đàn / đờn, 代 đại / đời, （利）lãi / lời). Nhưng tốt nhất vẫn là tìm được ví dụ về quan hệ ơ ~ ô, không thì trạm trung chuyển kia có khi không cho khách nối chuyến ấy chứ.

3. Bổ sung: ô ~ ơ

  1. -故 cố > cớ 借故 tá cố = mượn cớ.
  2. -突 đột > chợt (đột nhiên = chợt) Quan hệ đ ~ ch: 點 điểm ~ chấm, (nhìn) đăm đăm 眈眈 ~ (nhìn) chăm chăm / chằm chằm; đĩnh đạc ~ chững chạc.
  3. -惚/忽 hốt (hoảng) ~ hớt hải (sợ hãi trước việc bất ngờ)
  4. -ngộp (thở) ~ (choáng) ngợp

Tìm thêm được ít ví dụ nữa, tìm thêm được nữa thì càng vững chắc hơn.

Bổ sung 2: Tiếng Quảng Nam có nhiều từ có biến âm ô / ơ. Ở khu vực này, nhiều từ là 'a' đọc thành 'ô' (ví dụ tiếng Quảng Nôm), nên việc có các biến thể ô / ơ là sự ủng hộ cho diễn biến ô ~ ơ có đi qua a. ô // a // ơ.
Đoạn bên dưới chép từ trên mạng:

"Một hôm, vào toa lét, mình đang khoái chí thưởng thức một tuyệt tác thì có người gõ cửa liên hồi, hỏi : Xong chưa ? Xong chưa? Mải đọc, mình đáp như máy : Còn xơi! Còn xơi! Sau đó, bật cười, chả biết xơi cái gì nữa?"

Nhận xét

Đăng nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Quy tắc chính tả: Bỏ dấu ở đâu?

Hình ảnh
1. Tiếng Việt có 5 kí hiệu chỉ thanh điệu, gọi là dấu thanh, gọi tắt là dấu. 5 kí hiệu này là đủ để ghi cho 6 thanh điệu trong tiếng Việt. Dấu thanh được viết ở phía trên của phần vần (huyền, sắc, hỏi, ngã) hoặc phía dưới của phần vần (nặng). 2. Nguồn gốc các dấu thanh này đều đến từ các dấu phụ trong tiếng Hi lạp cổ và tiếng Bồ (giáo sĩ Bồ Đào Nha xây dựng nền móng chữ Quốc ngữ), vốn dĩ dùng để đánh dấu trọng âm và ngữ điệu. Vì vậy, ở thuở ban đầu của chữ Quốc ngữ, nguyên tắc bỏ dấu là: dấu thanh đặt trên hoặc dưới nguyên âm. Quan niệm ban đầu rất đơn giản, âm tiết được cấu tạo bởi nguyên âm và phụ âm, ví dụ âm tiết “hoan”, gồm phụ âm đầu “h”, phụ âm cuối “n”, và 2 nguyên âm là “o” và “a”, dấu thanh đánh trên o hay a đều được. Hình dưới đây trích trong Từ điển Annam - Latin của Pigneau de Behaine (1773). Những chữ như “ải, ái, áy” đều bỏ dấu lên nguyên âm thứ hai, viết là “Aỉ, Aí, Aý”. [Quy tắc phiên bản 1] Dấu thanh điệu chỉ đánh trên hoặc dưới chữ cái nguyên âm “a, e, i, y, o, u”....
Đọc thêm

Phiên âm tên riêng nước ngoài ra tiếng Việt

 1. Quan sát cách tiếng Việt (cụ thể là trên báo chí) lúng túng với việc phiên âm tiếng nước ngoài, mới thấy xã hội ta luôn thích đi tìm một minh chủ thiên hạ để noi theo. Minh chủ bây giờ mặc định là Mĩ. 2. Biến thiên của lịch sử Thời kì thứ nhất, phiên âm tên nước ngoài qua ngả chữ Hán. Ví dụ tên các quốc gia như Anh, Pháp, Mĩ, Đức, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hi Lạp, La mã vân vân. Tên riêng cũng phiên qua chữ Hán: Nã Phá Luân, Mạnh Đức Tư Cưu, Kim Nhật Thành, Lí Thừa Vãn... Ở thời kì này, các thuật ngữ khoa học cũng đối chiếu với chữ Hán. Ảnh hưởng của thời kì này vẫn là dai dẳng nhất. Thời kì thứ hai là phiên âm tên nước ngoài sang tiếng Việt qua âm đọc trong tiếng Pháp. Ví dụ, Na-pô-li, La Hay, (người) Anh-điêng, thần Dớt, Hec-quyn, nhà băng ( = ngân hàng), các thuật ngữ ngành hoá như i-ốt, ô-xi, hi-đrô, các-bon vân vân. Riêng phần này có một thứ tôi vẫn thắc mắc...
Đọc thêm

Nhật kí chạy bộ (phần 2)

Hình ảnh
  2. Một người mới cần lưu ý những điều gì? Những điều chia sẻ dưới đây không phải là lí thuyết nhặt ra từ cuốn sách nào đó, mà chúng đến từ trải nghiệm thất bại của tôi. Tôi tuy mới toanh trên đường chạy, nhưng tôi đã có trải nghiệm thất bại ở ngay chính việc chạy và các môn thể thao khác. Phải đến khi tôi được học về vận động một cách bài bản hơn, thì mới dần hiểu nguồn cơn của những sự thất bại ấy. Điều thứ nhất : Hưu hướng Như Lai* *Trích câu kệ của Mãn Giác thiền sư: “Hưu hướng Như Lai hành ngã hành” (nghĩa là: chớ bắt chước Như Lai, cứ làm theo cách phù hợp với mình). Như Lai là người thành công. Để vươn lên đỉnh cao thành công, ông ta cũng phải leo từng bậc thang. Chớ thấy những người thành công làm điều gì một cách dễ dàng mà nghĩ mình cũng có thể copy ngay tắp lự. Đây là bài học tôi nhận được từ năm sáu năm về trước. Năm sáu năm trước, tôi đã từng đi chạy với những người giỏi hơn mình rất nhiều. Khi bắt đầu, tôi cố gắng theo kịp họ nhưng nhanh chóng xuống sức, th...
Đọc thêm