Nguồn gốc các chữ "cá độ" "cá cược"

 Nhân có người hỏi về nguồn gốc các chữ "cá độ" và "cá cược", tôi tra thử từ điển cũ xem chữ "cá" khi nào mang nghĩa là "đánh cược", ví dụ câu "Tôi cá với ông, ông không thể thắng ván này". 

Kết quả tra ra từ "đánh cuộc" trong Đại Nam Quấc âm tự vị của Huỵnh Tịnh Của.  Sự gần gũi về ngữ âm giữa "cuộc" và "cược" khiến tôi nghĩ rằng dân gian có thể đã "nói nhầm". Nhưng trao đổi với bạn Cường Chung thì hình như câu chuyện chưa hẳn đơn giản như thế. 

Theo giả thiết của Cường, thì chữ "cá" có lẽ bắt nguồn từ chữ "ka"  加 (gia) nghĩa là "thêm vào". Ka tố nghĩa là "thêm (tiền) độ" (sau này dùng là "tố thêm (tiền)"), "ka coọc" nghĩa là "thêm (tiền) cọc". Nhưng khi những từ này được hô lên, thì cuộc cờ bạc đã xảy ra rồi. 

Có nhiều câu hỏi còn cần giải đáp, sự chuyển đổi của cụm từ "ka tố" "ka coọc" thành một từ mang nghĩa "đánh bạc" là "cá độ", "cá cược" như thế nào, rồi từ song tiết lại đơn tiết hóa thành "cá" như thế nào, khi nào. Có thể những câu hỏi này khó tìm được manh mối để giải đáp, nhưng cũng đáng lưu lại để suy ngẫm thêm, biết đâu trong lúc lục lọi tài liệu ghi chép thời đó, vô tình gặp được câu trả lời. 

Có một điều trong câu chuyện của Cường thuyết phục được tôi, chữ "cược" không nên là từ chữ "cuộc" mà ra, cái sự biến đổi này rất khó, nên là từ "coọc" biến ra, và nó cùng gốc với chữ "cọc" trong "tiền đặt cọc". Có điều "cược" và "cọc" đã có những vai trò riêng, khiến "tiền cọc" và "tiền cược" không hoàn toàn giống nhau, "đặt cọc" và "đặt cược" không hoàn toàn giống nhau. 

Ghi lại vài dòng. 

2021.09.04