Từ nguyên của "lụng" trong "làm lụng"

 

Xét ở góc độ đồng đại, "lụng" trong "làm lụng" là một tiếng vô nghĩa.

Từ phương diện lịch sử, "lụng" có lẽ có gốc từ chữ Hán "lộng" 弄.

弄, lộng, chữ hội ý, hai tay cầm viên ngọc mà chơi. Mở rộng nghĩa ra là cầm đồ gì đó mà chơi, ví dụ "lộng kiếm" 弄剑 = múa kiếm, "lộng cầm" 弄琴 = đánh đàn. Mở rộng nghĩa tiếp là cầm thứ thiêng liêng mà chơi, dẫn đến thái độ coi thường với thứ thiêng liêng đó, ví dụ "lộng quyền" 弄权, "lộng pháp" 弄法 (coi quyền lực, pháp luật như trò chơi). Từ đó dẫn thêm nghĩa là "coi thường, đùa cợt", trong "trào lộng" 嘲弄. Đến đời nhà Thanh, thì "lộng" chỉ còn nghĩa là thao tác bằng hai tay, "lộng phạn" 弄饭 là "làm cơm".

Không biết "làm" và "lộng (>lụng)" kết hợp với nhau thành một từ ghép là từ khi nào (tạm chưa có cách gì để khảo chứng).

-Nếu là một kết hợp ở giai đoạn sớm, thì là sự kết hợp giữa hai yếu tố trái nghĩa "làm" + "chơi" > "làm lộng" > "làm lụng", mà yếu tố sau nhược nghĩa, trọng tâm ngữ nghĩa rơi vào yếu tố trước.

-Nếu là một kết hợp ở giai đoạn muộn, thì là sự kết hợp giữa hai yếu tố đồng nghĩa, khi "lộng" mang nghĩa "làm gì đó bằng tay", "làm" + "làm" > làm lộng > làm lụng.